فیلم سینمایی "محمد" به کارگردانی مجید مجیدی به عنوان فیلم افتتاحیه جشنواره سی و سوم فجر انتخاب شد. این فیلم که پنج سال زمان صرف تولید آن شده است به دلیل تکیه زدن کارگردان آن به جایگاه رئیس هیئت داوران جشنواره امسال و نیز آنچه برگزار کنندگان جشنواره "حفظ شأن و جایگاه پیامبر اسلام" خوانده اند، در بخش رقابتی حضور ندارد.
آقای مجیدی که پیش از این فیلمش با اعتراضاتی از طرف مسلمانان سنی مواجه شده بود روز چهارشنبه در نخستین کنفرانس مطبوعاتی فیلمش از آنها خواست "به جای اینکه از دور بایستند و تخطئه کنند و نقدهای غیر منصفانه ارائه دهند" پس از دیدن فیلم در مورد آن گفتگو کنند.
فیلم "محمد" که پرخرجترین فیلم تاریخ سینمای ایران به شمار میآید، با سرمایه گذاری بنیاد مستضعفان تهیه شده و به گفته رئیس هیئت مدیره شرکت سازنده آن "نور تابان" ـ از زیر مجموعههای بنیاد مستضعفان ـ در مجموع ۶۲۳.۳ میلیارد ریال برای آن هزینه شده است. پیشتر روزنامه گاردین هزینه تولید این فیلم را ۵۰ میلیون دلار تخمین زده بود.
ویتوریو استورارو، فیلمبردارایتالیایی و برنده سه جایزه اسکار، فیلمبرداری این فیلم و مایکل اکانر، طراح لباس بریتانیایی، طراحی لباس بازیگران را برعهده داشته اند.
سامی یوسف خواننده جوان ایرانی ـ بریتانیایی ترانه تیتراژ فیلم را خوانده و ای. آر. رحمان آهنگساز هندی که به خاطر فیلم "میلیونر زاغه نشین" دو جایزه اسکار را از آن خود کرده بود نیز موسیقی آن را ساخته است.
فیلم "محمد" که از روی فیلمنامه مشترک مجید مجیدی، کامبوزیا پرتوی و حمید امجد ساخته شده وقایع پیش از تولد پیامبر اسلام تا ۱۲ سالگی او را روایت میکند و بخش نخست از سهگانهای است که بناست در آن زندگی محمدبن عبدالله از نگاه شیعیان به تصویر کشیده شود.
'اعتماد مراجع و رهبر ایران'
کارگردان این فیلم ضمن ابراز رضایت از "اعتماد مراجع و رهبری" به این فیلم اعلام کرد در تهیه آن از نظرات روحانیانی چون آیتالله سیستانی، آیتالله جوادی آملی، آیت الله وحید خراسانی و شخص رهبر انقلاب بهره گرفته شده است. این فیلم جزو معدود آثاری است که رهبر ایران در سال ۹۱ در پشت صحنه آن حضور یافت؛ اتفاقی که آقای مجیدی آن را "بزرگترین تجلی" رخ داده در مورد این فیلم خواند.
مجید مجیدی پیشتر، فیلم "محمد رسولالله" به کارگردانی مصطفی عقاد، فیلمساز مصری، را "جفای به حضرت رسول" خوانده بود چرا که به گفته او در این فیلم "فقط شاهد جهاد و جنگ هستیم و تصویر ارائه شده از اسلام در این فیلم، شمشیر است."
او گفته است که این فیلم "تنها یک فیلم نیست بلکه شروع یک جریان فرهنگی درست است تا قرائت درستی از اسلام داشته باشیم."
واکنش به نقدها
اگرچه کارگردان این فیلم آن را اثری در جهت "وفاق شیعه و سنی" خوانده و از رایزنیهای صورت گرفته با علمای سنی در دانشگاه الازهر مصر خبرداده اما تاکنون سنی ها واکنش مثبتی نسبت به این فیلم نشان ندادهاند. علاوه بر موضعگیری بعضی از رسانههای کشورهای عربی در طول ساخت فیلم، دوسال پیش احمد الطیب شیخ الازهر نیز به این فیلم و خصوصا نمایش صورت پیامبر اسلام در آن حمله کرده بود؛ هرچند در همان زمان مجتبی امانی، رئیس دفتر حفظ منافع ایران در مصر، ضمن ملاقات با این مفتی سنی به وی اطمینان داد سیمای پیامبر در این فیلم نمایش داده نمی شود.
با این حال گفته میشود بخشهای مربوط به حمله سپاه ابرهه در این فیلم که بنا بود در کشور هندوستان فیلمبرداری شود در آفریقا جنوبی انجام شد زیرا دولت هند پس از رایزنی با بعضی کشورهای عربی اهدای مجوز فیلمبرداری به این فیلم را بیش از حد "حساسیت برانگیز" تشخیص داده بود.
علاوه بر بخشهایی از این فیلم که در خارج از ایران فیلمبرداری شده، شهرکی سینمایی با وسعت ۱۰۰ هکتار در نزدیکی شهر قم نیز به این فیلم اختصاص داده شده که در آن ماکت بخشهایی از شهرهای مکه و مدینه در اندازه واقعی بازسازی شدهاند.
با وجود به کارگیری بازیگران ایرانی از جمله مهدی پاکدل (در نقش ابوطالب، عموی پیامبر)، ساره بیات (در نقش حلیمه، دایه پیامبر)، علیرضا شجاعنوری (در نقش عبدالمطلب، عموی پیامبر)، بیشتر عوامل فنی فیلم غیر ایرانی اند و بخش زیادی از مراحل فنی این فیلم نیز در آلمان انجام شده است.
هرچند هنوز مشخص نیست پخش بینالمللی فیلم "محمد" برعهده کدام شرکت خارجی قرار خواهد گرفت، بنابر اعلام قبلی این فیلم به سه زبان فارسی، انگلیسی و عربی عرضه خواهد شد.
مشکلات پیش آمده برای برخی فیلمهای سینمایی و توقیف و عدم اعطای پروانه نمایش و اکران به برخی فیلمهای سینمایی، سینماگران را بر آن داشت تا نگرانی خود را نسبت به رفتارها و رویکردهای معاونت سینما و همچنین دستهایی خارج از وزارت ارشاد، اعلام کنند.
به گزارش کلمه، هرچند که با روی کار آمدن دولت روحانی موجی از امید جامعه فرهنگی و سینمایی کشور را دربرگرفت و آنان نیز با حمایت همهجانبه از حسن روحانی خود را برای تولیدات با کیفیت بهتر آماده کردند اما اینک پس از گذشت دوسال از روی کار آمدن دولت تدبیر و امید به نظر میرسد جامعه سینمایی کشور هم صبرش به اتمام رسیده و در نامهای به رییسجمهور خواستار رسیدگی به وضعیت سینمای کشور شدهاند.
کانون کارگردانان سینمای ایران در نامهای سرگشاده به حسن روحانی نسبت به وضعیت فرهنگ و هنر و به خصوص سینما ابراز نگرانی کرده است. آنان در این نامه که در خبرآنلاین منتشر شده، ضمن تاکید بر عهد و پیمان خویش با رییسجمهور برای رسیدن به اعتدال فرهنگی، نسبت به امنیت صنف و حرفهشان ابراز نگرانی کردهاند.
آنان نوشتهاند: «این روزها نگرانیم … نگران امنیت صنف و حرفهمان که از جوانب مختلف گرفتار هجمه گروههای قلیلی شده است که دیدگاههای سلیقهایشان را قانون میشمارند و نگاههای متفاوت ازخود را برنمیتابند و برای اهالی سینما، با وجود رعایت همه چهارچوبهای قانونی، هرروز سد و قائلهای در راه ارتباط با مخاطبین حرفه فراهم میکنند. موج فراگیر احساس عدم امنیت حرفهای را در اقشار مختلف همکارانمان میبینیم و نگرانیم چرا که خطر تبدیل تدبیر و همراهی را به بیعملی و بیتفاوتی و امید گشایش فرهنگی را به یأس و انفعال و گم کردن مسیرِ تعالی، در گذشته و دراین مسیر مشترک، به تجربه دریافتهایم.»
حضور روحانی در صدر قوهمجریه و شعارهای انتخاباتی او مبنی بر لزوم آزادیهای اجتماعی به ویژه در حوزه فرهنگ و ادب، باعث افزایش امیدها در اهالی سینما شد. بازگشایی خانه سینما و مجوز به چند فیلم که سالها در گوشه وزارت ارشاد دولت احمدینژاد خاک میخوردند، این امیدها را افزایش داد با این حال چنین روندهای رو به رشدی، مدتی بیشتر به طول نیانجامید و بازهم برخورد با برخی فیلمها و کتابها و تئاترها آغاز شد.
هرچند وزارت ارشاد همچنان بر لزوم آزادیها و حمایت از سینماگران تاکید می کند اما به نظر میرسد توان مقابله با برخی نهادها را ندارد و در بسیاری از مواقع تسلیم آنها میشود.
«عصبانی نیستم» و «خانه پدری» دو فیلمی هستند که در چند ماه اخیر جنجالهای فراوانی برای نمایش آنها به وجود آمد. «عصبانی نیستم» به کارگردانی رضا درمیشیان که گریزهایی هم به ماجرای حصر داشت، پس از کمکشهای زیاد، در آخر مجوز نمایش نگرفت. حتی حذف و اصلاح بسیاری از سکانسهای فیلم هم باعث نشد که مسئولین امر اجازه نمایش این فیلم را صادر کنند. با وجود آنکه این فیلم سینمایی، قرارداد خود را در شهریور ۱۳۹۳ در گروه سینما آفریقا به ثبت رساند و قرار شد پس از اکران فیلم «خوابزدهها» به نمایش درآید، در مهرماه همان سال، کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با ارسال نامهای به وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، خواستار عدم صدور مجوز اکران این فیلم و ۷ فیلم دیگر شد که از آنها با عنوان «فیلمهای مرتبط با فتنه» نام برده شدهاست. به گفته احمد سالک: «برخی فیلمها با این که مجوز فیلمنامه و تولید دریافت کردهاند اما در هنگام ساخته شدن، به حاشیه رفتهاند و نمایش آنها به مصلحت نظام نیست.»
«خانه پدری» به کارگردانی کیانوش عیاری هم به دلیل آنچه خشونت در این فیلم خوانده شد، پس از جنجالهای زیاد ابتدا مجوز اکران محدود و برای سنین خاص، گرفت اما تنها یک روز توانست بر پردههای سینما خودنمایی کند و پس از ورود مجلس به ماجرا، اکران این فیلم لغو شد.
این دو فیلم تنها نمونههایی از فشارها با اهالی سینما هستند که توانستند نظر عموم را به آنچه بر سرشان میآید جلب کنند. فیلمها، تئاترها و کنسرتهای زیادی به همین سرنوشت دچار شدند. فیلم «از رییسجمهور پاداش نگیرید» به کارگردانی کمال تبریزی، «مهمونی کامی» به کارگردانی علی احمدزاده، «آشغالهای دوستداشتنی» به کارگردانی محسن امیریوسفی که نگاهی به وقایع سال ۸۸ دارد، از جمله فیلمهایی است که تا کنون در دولت روحانی موفق به دریافت مجوز نشدهاند و به گفته بسیاری از کارشناسان امیدی هم به نمایش آنها دیده نمیشود.
همین برخوردهای سلبی باعث بروز نگرانیهایی در اهالی سینما شده است. آنان در نامه خود به روحانی اینگونه نوشتهاند: ما نگرانیم ، چراکه میبینیم وعدههای گشایش و تساهل و امید به آینده ، در باور اهالی سینما، غالباً به درهای بسته و سدهای نهاده در راهی ختم شده که روز به روز گستردهتر و قطورتر میشوند و نمایندگان عالی و مباشران محترم و قانونی شما در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی – اگر نگوئیم رضایتمندانه – در برابر این هجمهها به دفعات سر و شانه خم کردهاند.
در ادامه این نامه آمده است: در حفظ حقوق حرفهایمان به مرجعیت نهاد متولی فرهنگ کشور در مهمترین پایگاههای قانونی میان ما و شما، یعنی شوراهای پروانه ساخت و نمایش، پای بندیم .. اما نگرانیم ، چراکه قریب به اتفاق اهالی سینما را بیشتر از مسئولان عالی ذیربط درگیر حفظ اعتبار و اقتدار این نهادها، درمقابل سلیقههای سیاسی نشسته برجای قانون میبینیم. و شاهدیم که تزلزل ، دوگانگی بیان و عمل و تسلیمهای مکرر مسئولان عالی فرهنگی راه را بر بیهویتی و بیاعتباری این نهادهای قانونی گشودهتر کرده و باعث شده هر روز مدعی جدیدی، با نقاب دلسوزی و وابستگی به حوزهها و سازمانها و سلیقههای قدرتمند و آشکار و پنهان قدرتهای در سایه، برافزودن بندی جدید بر دست و پای سینمای ایران، اهتمام ورزد.
کانون کارگردانان سینمای ایران ادامه دادهاند: همراهی دلسوزانه اهالی سینما در دوران تصدی مسئولان جدید فرهنگی، گواه برآن بوده و هست که ما و شما ، چشم انداز مشترکی داریم که درسایه قانون اساسی چارهای جز اهتمام به تنوع و تکثر در پیمودن مسیر رو به تعالی فرهنگی کشور و ملتمان نداریم.. میخواهیم دراین راه بمانیم ، اما از سیطره سلیقهها و قدرتهای پنهان و آشکاری که بازگشت دوران تک صدایی را در سر می پرورانند ، و از عدم قاطعیت همراهان شما در مبارزه با این مهم نگرانیم.
آنان با اشاره به شعارهای روحانی کفتهاند: گفتههای موجز و روشن جنابعالی در رابطه با هنر و هنرمند و نقش دولت در تحکیم رابطه فرهنگی و حفظ امنیت صنفی هنرمندان از یادمان نرفته و نخواهد رفت و محترمانه میخواهیم که مسیر مشترکمان را با تکیه و عمل به آنها هموار گردانید. چراکه ادامه وضعیت موجود و تداوم نشانههای عدم توجه قانونی و کافی به امنیت شغلی و اقتصادی اهالی سینما، خطر برآمدن شکافی را دراین مسیر میدهد که ادامه همراهی و هم رأیی را با مشکل روبرو خواهد کرد
